توضیحات

بذر سنبل الطیب (Valeriana officinalis):

بذر سنبل الطیب – گیاه دارویی علف گربه

سنبل الطیب یا علف گربه (نام علمی: Valeriana officinalis) گیاهی است که بوته ای استوار و چندساله دارد و در اروپا و بخش‌هایی از آسیا می‌روید. دارای ریشه‌ای کوتاه و بوته‌ای با ارتفاع بین ۵۰ تا ۱۵۰ سانتی‌متر می‌باشد.

گل های این گیاه به صورت خوشه ای به رنگ سفید یا صورتی و با عطر قوی می باشد که در سال دوم بر روی ساقه های اصلی و فرعی تشکیل می شود.

سنبل الطیب در مناطق معتدل و مرطوب اروپا و آسیا می روید و در کشورمان در مناطق شمال غربی و اطراف اصفهان به صورت خودرو دیده می شود. سنبل الطیب گیاهی است که به هوای معتدل و رطوبت فراوان در طول رویش نیاز دارد.

ریشهٔ این گیاه در طب سنتی ایران دارای ارزش دارویی است و از آن به عنوان آرام‌بخش اعصاب، خواب آور، ضد تشنج، درمان افسردگی، هضم‌کننده غذا و ضد دل‌پیچه استفاده می‌شود.

نام علف گربه برای این گیاه ناشی از ویژگی آن است که گربه‌ها را به خود جذب می‌کند و نوعی اثر روان گردان در آن‌ها دارد. این خاصیت به دلیل وجود آکتینیدین در عصارهٔ این گیاه است که به فرومون‌های بدن گربه‌ها شباهت دارد. این گیاه اثر مشابهی نیز بر روی موشهای صحرایی دارد.

سنبل الطیب دارای بویی مطبوع است و گربه بوی این گیاه را از فاصل دور تشخیص داده به طرف آن می‌رود و در اطراف آن به جست و خیز می‌پردازد و از بوی آن مست می‌شود. گل‌های سنبل الطیب برنگ سفید یا صورتی و به صورت خوشه‌ای است.

قسمت مورد استفاده این گیاه ریشه آن است و معمولاً از ریشه گیاهی که بیش از دو یا سه سال عمر دارد استفاده می‌شود. سنبل الطیب پس از خشک شدن برنگ قهوه‌ای در می‌آید. طعم آن تلخ ولی خوشبو و معطر است. عطر آن پس از خشک شدن بیشتر می‌شود.

ریشه سنبل الطیب حاوی ۱ درصد اسانس است. این اسانس درریشه تازه بیشتر است و به تدریج که ریشه خشک می‌شود مقدار اسانس آن کاهش یافته ولی بوی آن قوی تر می‌شود. اسانس تازه برنگ سبز مایل به زرد است ولی در اثر ماندن غلیظ می‌شود. آثار دارویی ریشه تازه آن سه برابر خشک شده آن است. سنبل الطیب باید در حرارت کم خشک شود و در حرارت بالا تمام اثر دارویی آن از بین می‌رود.

در سال ابتدایی کاشت سنبل الطیب برگ ها تشکیل می شود و بعد از گذراندن زمستان در سال دوم ساقه ها رشد کرده و ارتفاع آن معمولاً ۵۰ تا ۱۵۰ سانتی متر می باشد.

در سال دوم در ادامه ساقه ها گل ها به صورت مجتمع به رنگ سفید یا صورتی تشکیل می شود که جذب کننده قوی حشرات بوده و از بوی مطبوعی برخوردار است.

نکات و آموزش کاشت بذر سنبل الطیب :

تکثیر سنبل الطیب به دو روش انجام می شود:          الف) از طریق بذر و نشاء گیری که رایج می باشد             ب) تکثیر رویشی (تقسیم بوته)

برای کاشت در سطح وسیع و تجاری ابتدا بذر سنبل الطیب را در خزانه نشاء کرده و سپس آنها را به زمین اصلی منتقل می کنند، ولی برای کاشت خانگی و گلدانی میتوان به صورت مستقیم نیز اقدام به کشت نمود که البته توصیه می شود ابتدا نشاء کنید تا تلفات بذر به حداقل برسد.

در تکثیر رویشی بوته های قوی دو یا سه ساله را انتخاب کرده و از خاک خارج می کنیم و گیاه را به چند قسمت تقسیم می کنیم به طوری که در هر بخش ریشه و ساقه و… وجود داشته باشد سپس اقدام به کاشت آنها با فاصله ی ۲۰ تا ۳۰ سانتی متر در ردیف هایی با فاصله ی ۵۰ سانتی متری از هم در زمینی دیگر می کنیم.

برای کاشت خانگی و به صورت محدود در تمامی طول بهار و تابستان میتوان اقدام به کاشت در باغ (باغچه) و گلدان نمود.

برای کاشت بذر سنبل الطیب در باغچه و مزرعه ابتدا خاک (بستر کشت) را به عمق ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر زیر رو رو کنید و با کود حیوانی پوسیده یا کمپوست مخلوط کنید.

بذر ها را باید ابتدا در سینی نشاء یا لیوان های یکبار مصرف و در عمق کم ( ۱ سانتی متری) کاشت و روی آن را با خاک نرم پر کرد و سپس آبیاری نمود تا جوانه بزند. (تا قبل از جوانه زنی بستر کاشت به هیچ وجه خشک نشود)

بعد از رشد جوانه ها و رسیدن گیاه به ارتفاع ۵ تا ۱۰ سانتی متر به محل اصلی کاشت منتقل کنید.

برای کاشت بذر سنبل الطیب در گلدان، گلدان انتخابی باید عمقی حداقل ۱۰ تا ۲۰ سانتی متری داشته باشد.

چون بذرها در عمق کمی کاشته شده حتماً به نحوی آبیاری شود که بذرها شسته نشود.

برای کاشت بذر در گلدان ابتدا بذر ها را ۲۴ ساعت در آب خیس کنید تا آب به زیر پوسته آن برود و جوانه زنی زودتر اتفاق بیفتد، سپس آنها را در گلدان و عمق نیم سانتی متر بکارید و به آرامی آبیاری کنید و تا قبل از جوانه زنی اجازه ندهید خاک خشک شود، خاک توصیه شده برای کاشت گلدانی ترکیب کمپوست و پیت ماس یا کوکوپیت می باشد البته استفاده از هر ترکیب خاکی بلامانع است.

تا قبل از جوانه زنی بذر، بستر کشت همیشه باید مرطوب باشد ولی غرق آبی نه، برای تسریع در جوانه زنی بذرها میتوانید بر روی بستر کشت یک مشما شفاف بیاندازید، توجه کنید که با این کار دما زیر مشما بالا می رود و در صورتی که هوا خیلی گرم باشد از انجام این کار پرهیز کنید و تنها مراقب باشید که خاک خشک نشود.

علف های هرز را از همان ابتدا حذف کنید، وجود علف هرز باعث رقابت در جذب مواد مغذی خاک میان گیاه و علف هرز می شود و باعث کاهش مواد دریافتی مورد نیاز گیاه و کم شدن اسانس و عطر گیاه می شود.

فواصل بین ردیف های کاشت سنبل الطیب را ۵۰ سانتیمتر و فواصل بین دو گیاه را ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر در نظر بگیرید.

بذر سنبل الطیب در دمای ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی گراد و در حضور نور و رطوبت کافی جوانه میزند.

سنبل الطیب خاک های رسی و فشرده با رطوبت بالا یا بسیار خشک را نمی پسندد، زیرا مهم ترین قسمت این گیاه ریشه (ریزوم) می باشد که در این نوع خاک ها توانایی ریشه زنی خوب را ندارند و ریشه هایی ضعیف و عملاً غیر قابل استفاده تولید می کند.

ph مناسب برای خاک بستر کشت این گیاه بین ۶٫۵ تا ۷٫۵ باید در نظر گرفته شود.

برداشت گیاه سنبل الطیب:

برداشت شامل جمع آوری ریشه های گیاهان دوساله در پائیز یا زمستان می شود.

همانطور که گفته شد قسمت مصرفی این گیاه ریشه یا ریزوم ها می باشد که معمولاً در اواخر فصل رشد (پاییز و زمستان) سال دوم یا سوم برداشت می شود.

در کشت ابعاد کوچک پس از آبیاری اقدام به درآوردن کامل گیاه با بیل نموده و در سطح های وسیع تر با استفاده از ماشین آلات مربوطه برداشت می شود، پس از برداشت ریشه آنها را با آب  شسته و بلافاصله در دمای ۴۰ تا ۵۰ سانتی گراد خشک نمایید.

در سال دوم رویش عملکرد ریشه خشک ۱٫۵ تا ۲ تن در هکتار و در سال سوم از عملکرد آن کاسته می‌شود. اگر هدف جمع‌آوری بذر باشد. بذرهای سنبل الطیب از اواخر اردیبهشت بتدریج می رسند. بذرهای رسیده از گیاه جدا و به کمک پاپوسها به سهولت به اطراف پراکنده می شوند. لذا در برداشت بذر باید دقت نمود تا هدر نرود.

مقدار برداشت بذر در هر هکتار بستگی به نحوه برداشت از ۳۰ تا ۲۰۰ کیلو گرم متفاوت است، بذر سنبل الطیب ارزش اقتصادی بالایی دارد.

بخشی از خواص و مصارف گیاه دارویی سنبل الطیب:

ریشه سنبل الطیب از نظرطب قدیم ایران گرم و خشک است خواص مهم آن به شرح زیر است:

اثر ضد تشنج دارد، در رفع ناراحتی‌های عصبی و هیستری مفید است، ضد اسپاسم و آرام بخش است، تب بر است، بیخوابی را درمان می‌کند، ضد کرم معده و روده است، ضد هیجان است، میگرن را برطرف می‌کند، برای برطرف کردن دلهره، تشویش و نگرانی مفید است، در درمان بیماری مالیخولیا اثر مفید دارد، در برطرف کردن درد سیاتیک مؤثر است، سکسکه مداوم را از بین می‌برد، درد سینه را برطرف می‌کند، استفراغ را برطرف می‌کند، در معالجه مرض قند مؤثر است، گرد سنبل الطیب را روی زخم‌ها بپاشید التیام یابند.

طرز استفاده:

۱) گرد سنبل الطیب: ریشه سنبل الطیب را خرد کرده و در حرارت ۴۰ درجه خشک کنید. سپس آن را آسیاب کنید و از الک ریز در کنید. گرد آن به عنوان ضد تشنج به کار می‌رود. مقدار مصرف آن ۵-۱۰ گرم در روز است.

۲) مخلوط سنبل الطیب: ۴ گرم گرد ریشه سنبل الطیب را با ۴ گرم رازیانه و ۴ گرم قند سائیده و مخلوط کنید، این مخلوط را چهار قسمت کرده و در طول روز به فواصل مساوی بخورید.

۳) تنتور والریان: ۱۰۰ گرم ریشه سنبل الطیب را خرد کرده و در نیم لیتر الکل طبی ۶۰ درجه بریزید و بگذارید بماند. هر روز چند بار آن را بهم بزنید و پس از ۱۵ روز آن را صاف کرده و در شیشه دربسته نگهداری کنید. مقدار مصرف آن ۱۰-۳۰ قطره می‌باشد.

عملکرد صحیح دستگاه عصبی مرکزی به وسیله رسپتورهایی (گیرنده‌هایی) در مغز که به نام رسپتورهای گابا نامیده می‌شوند، تنظیم می‌شود. بر اساس مطالعات آزمایشگاهی مشخص شد که سنبل الطیب می‌تواند اتصالات این رسپتورها را ضعیف و سُست نماید. به این ترتیب، مکانیسم عمل و اثربخشی آن تا حدودی مشخص شد. در حقیقت این اطلاعات توضیح می‌دهد که چرا سنبل الطیب می‌تواند به افراد کمک کند تا به راحتی استرس و نگرانی را از خود دور نمایند.

در مطالعات مختلفی نشان داده شد که این گیاه اثر درمانی موثری بر روی افرادی که دارای درجات مختلفی از بیماری بی خوابی می‌باشند، دارد. به‌طور کلی سنبل الطیب موجب می‌شود که خواب با آرامش زیادی همراه باشد و همچنین گذر به مرحله خواب راحت تر صورت پذیرد. اما در این مطالعات چیزی مبنی بر اینکه این گیاه موجب افزایش کل زمان خواب می‌شود، مشاهده نگردید.

دو تحقیق دیگر نیز در این زمینه انجام شد. در این مطالعات نیز نشان داده شد که ترکیب سنبل الطیب با بادرنجبویه (Lemon Balm) در بهبود کیفیت خواب و در درمان بیماری بی خوابی(Insomnia) مؤثر است. این گیاه برای اختلالات یائسگی و عادت ماهیانه مفید است.

یکی دیگر از خواص این گیاه، داشتن منگنز است که برای درمان سفیدی مو از آن استفاده می‌شود. مقدار و زمان مصرف تعیین یک مقدار مشخص برای مصرف این گیاه، کار مشکلی است، اما در منابع مختلف علمی درباره گیاهان دارویی، چیزی حدود ۱ تا ۱۰ گرم است.

اگر از عصاره تغلیظ شده ریشه گیاه سنبل الطیب (آن چه به‌طور معمول در قرص‌ها و کپسول‌ها وجود دارد و دارای حداقل ۰٫۵ درصد روغن‌های فرّار است) برای درمان بیماری بی خوابی استفاده می‌کنید، باید آن را حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب مصرف نمایید.

فراورده‌های خشک شده ریشه این گیاه که به صورت ۱٫۵ تا ۲ گرمی هستند، نیز باید ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از خواب مصرف شوند. برخی نیز این گیاه را با بادرنجبویه، رازک، گل ساعت و اسکالکَپ (در طب چینی کاربرد دارد) ترکیب کرده و مصرف می‌کنند. مصرف تازه این گیاه بهتر و موثرتر از مصرف ریشه خشک آن است.

عوارض جانبی:

اثرات جانبی تحقیقات مختلف نشان می‌دهد که این گیاه هیچ گونه اثر مخربی روی توانایی افراد برای رانندگی و کار با ماشین آلات مختلف ندارد.

تنها مورد گزارش شده، حمله قلبی شدید در مردی بود که سالیان دراز از سنبل الطیب به میزان ۵ تا ۲۰ برابر مقدار توصیه شده مصرف می‌کرده‌است و آن را به‌طور ناگهانی کنار گذاشته بود. به هر حال، هنگامی که سنبل الطیب بر اساس مقدار توصیه شده مصرف شود، منجر به اعتیاد و وابستگی به آن نخواهد شد.

مضرات:

چون سنبل الطیب برای کلیه مضر است باید آن را با کتیرا خورد.

منبع مطالب و اطلاعات بیشتر (کلیک کنید)

منبع دوم (کلیک کنید)

برای سفارش بذر سنبل الطیب ابتدا تعداد مورد نظر را انتخاب نموده و سپس افزودن به سبد خرید را بزنید.